Epke Zonderland wil dit sportjaar sterke basis leggen voor Spelen in Tokyo Gaan en staan voor gouden slot

Gaan en staan voor gouden slot

Hij staat!! Hij staat!!! Het is ongelooflijk. Epke Zonderland heeft de oefening van zijn leven geturnd. Hij staat! En ik sta ook.

De inmiddels sporthistorische woorden van verslaggever Hans van Zetten aan het eind van de gouden rekstok-uitvoering van Epke Zonderland tijdens de Olympische Spelen van 2012 in Londen. Vier jaar later in Rio loopt alles anders en is ‘hij staat’ te vervangen met ‘hij ligt’. Dit sportjaar hoopt Epke Zonderland een goede basis te leggen voor nieuw Olympisch succes volgend jaar in Tokyo. Een verhaal over vallen en (op)staan.

De glinstering in de ogen van Epke Zonderland wordt extra sterk als de woorden van Hans van Zetten ter sprake komen. “Die landing, dat is zeker hét moment. Ongelooflijk hoe mooi en sterk dat wordt becommentarieerd. Eigenlijk kan het niet, maar ik stond écht helemaal stil. Je hoort ook de verwondering in de stem van Hans.”

Verwondering én bewondering. Epke Zonderland zet in het rekstokturnen in Londen een nieuwe standaard. Hij voert drie vluchtelementen achter elkaar uit, nog nooit eerder vertoond. Sterker: tot op de dag van vandaag in een wedstrijd nog nooit door iemand anders nagedaan. “Ik ben technisch niet de netste turner, nooit geweest. Daarom moest ik wat anders doen, met een hogere moeilijkheidsgraad. Drie achter elkaar…veel mensen in mijn omgeving zeiden dat dat gedoemd was te mislukken. Maar het lukte! Met als meest euforisch moment het landen. Dat moest goed zijn en het was goed. Alles viel daar op zijn plek. Ik stond niet een beetje stil, ik stond helemaal stil. Gewoon: bam! En dat bracht Hans van Zetten perfect onder woorden. Hij voelde alles tot in detail aan. Het waren hele rake woorden.”

Waardering

Tijdens de Spelen van Rio in 2016 is alles anders. “De aanloop naar Rio was gewoon waardeloos. In de eerste maanden van 2015 begon dat al. Eerst een hersenschudding, door een val tijdens een training. Aansluitend een chronische bijholteontsteking. Soms voelde ik me goed, soms niet. Mijn fitheid was heel wisselend. Ik had de puf en de energie op een gegeven moment niet meer om een hele oefening af te werken. Elke keer had ik weer last van mijn hoofd en mijn holtes. Een aantal keren ben ik onder het mes gegaan. De laatste keer een half jaar voor Rio. Ongelooflijk hoeveel troep toen nog is verwijderd. Het ongemak, het kwakkelen met mijn gezondheid, heeft in voorbereiding op Rio gewoon te lang geduurd. Een paar maanden voor de Spelen kon ik pas weer een normale, volledige oefening turnen. Maar om alsnog mijn topniveau te halen, daarvoor was onvoldoende tijd. Toch haalde ik de finale. Met kans op de titel.”

Tot die val… “De teleurstelling op het moment zelf was een stuk minder groot dan veel mensen denken. Omdat ik al rekening had gehouden met de kans dat het fout zou kunnen gaan. Je fysieke en conditionele basis moet helemaal in orde zijn. Je moet fris zijn. Door alle ongemakken voorafgaand aan Rio, was dat niet het geval. In zo’n omstandigheden kan een fout eigenlijk niet uitblijven.”

De druk van het presteren

Op Epke Zonderland’s erelijst prijken behalve het Olympische goud van Londen 2012 ook twee Europese titels. En drie wereldtitels sinds afgelopen najaar, toen hij tijdens het WK in Doha opnieuw op schitterende en overtuigende wijze het mondiale goud pakte. In 2013 in Antwerpen kroonde Epke Zonderland zich voor het eerst tot ’s werelds beste. “De druk die ik tijdens dat WK voelde was groter dan een jaar eerder op de Spelen in Londen. De kenners wisten dat ik Londen goud kon behalen, maar niemand die dacht ‘dat doet ie wel even’. In Antwerpen was dat anders. Van mij werd niets anders dan een wereldtitel verwacht. Terwijl ik niet in topvorm was. Na de Spelen had ik gas teruggenomen. Meer aandacht voor mijn studie. Ik was niet in de vorm van de Spelen, maar toch lukte het. Ongelooflijk. In 2014 tijdens het WK in Nanning was het anders. Ik had me perfect voorbereid, de topvorm was er helemaal. En wat tijdens dit WK ook scheelde was het niet aanwezig zijn van de druk van het moeten presteren. Ik was immers al Olympisch en wereldkampioen. Alles wat ik me als turner wenste, had ik gewonnen. Dat maakt dat je veel onbevangener kunt turnen.”

Eigen lijn uitstippelen

Omgaan met druk is en blijft voor een topsporter natuurlijk altijd een facet. Epke Zonderland heeft er goed mee leren omgaan. “Hoe? Door puur naar mezelf te kijken. Je doet het niet voor een ander, maar voor jezelf. Je moet je eigen lijn uitstippelen en blijven volgen. Ik heb dat stap voor stap ervaren en geleerd. Maar natuurlijk, na Olympisch goud kom je pas echt bij het grote publiek in de picture. De verwachtingen rondom jouw persoon zijn telkens groot. Daar kun je als sporter niks aan veranderen. Het is zaak daar goed mee om te gaan en je zeker niet te laten leiden door wat het grote publiek vindt en verwacht. Doe je dat wel, dan laat je je gek maken.”

“Leren omgaan met die druk is een proces. Als een groot probleem heb ik het nooit ervaren. Heel eerlijk, met uitzondering van het WK in Antwerpen. Je weet en voelt dat iedereen dan naar je kijkt en dat iedereen denkt ‘dat doet ie wel even’. Dat gaat toch door je hoofd. Op die momenten is het extra belangrijk dat je de focus volledig richt op je eigen handelen. Je moet je afsluiten van alle omgevingsfactoren. Niet bezig zijn met wat zich rondom je voordoet, niet kijken naar wat je concurrenten doen. Puur concentreren op je eigen prestatie. In londen dreigde dat vooraf aan mijn finale-optreden nog even mis te gaan. Terwijl ik wachtte op mijn beurt, keek ik de zaal in. De entourage pakte me. Door de indrukken begonnen mijn handen gewoon te shaken. Dit moet ik dus niet doen, corrigeerde ik mezelf. Ik mocht me niet laten afleiden, snel de focus terug op mijn oefening. De rest moet je allemaal vergeten.”

En dan: “Aan de andere kant, een bepaalde spanning moet er voor een wedstrijd wel zijn. Het moet alleen wél controleerbaar blijven.”

Juiste balans

Epke Zonderland heeft zijn hele sportcarrière gecombineerd met studeren. In mei 2018 haalt hij zijn master geneeskunde aan de universiteit van Groningen. De combinatie van studie en topsport noemt Zonderland ‘vaak heel lastig’.  “Je wilt zowel je studie als je sport 100% goed doen. Na de Spelen van zowel Londen als Rio heb ik een aantal maanden de focus op de studie gelegd. En in 2017 bewust het EK overgeslagen om de studie af te ronden. Je moet een juiste balans vinden tussen je sport en je studie. Je moet jezelf niet over de kop jagen door teveel te willen doen. Een paar maanden naast je sport ook vol voor studie gaan, dan kan. Maar veel langer niet. Je moet goed doseren en niet met oogkleppen op doorknallen. Veel langer dan een paar maanden gas terug met trainen voor je sport, kan ook niet. Te lang op een lager niveau kan je op een achterstand zetten die niet tijdig goed te maken is voor een volgend piekmoment. Nogmaals, de juiste balans vinden is essentieel”, benadrukt Epke Zonderland, die in het najaar van zijn afstudeerjaar ook vader is geworden. Zijn vrouw Linda, met wie hij in 2016 is getrouwd, beviel op 13 oktober van een zoon, Bert Eize.

Lang heeft Epke Zonderland geroepen chirurg te willen worden, maar uiteindelijk heeft hij voor sportgeneeskunde gekozen. Na zijn actieve loopbaan zal de kersverse vader dus ongetwijfeld in de sportwereld werkzaam blijven. Maar eerst nog de Spelen van 2020, waarvoor dit sportjaar het fundament moet worden gelegd.  “Het pre-olympisch jaar is heel belangrijk. Daarin leg je de basis, op het vlak van fitheid en kracht. Maar ook mentaal. Het moet allemaal kloppen, je moet het goede gevoel  krijgen dat je je oefening helemaal onder controle hebt. Dat je je over de beheersing van wat je wilt uitvoeren geen zorgen hoeft te maken. Dat moet een automatisme zijn, zodat je maximaal kunt inspelen op de omstandigheden die je niet zelf in de hand hebt. Zoals de zaal en niet te vergeten de rekstok. Elke rekstok is anders. Enkel als je je oefening geheel onder de knie hebt, kun je maximaal anticiperen op wat zich tijdens de uitvoering voordoet en van invloed is op je resultaat.”

Afsluiting unieke sportcarrière

“Natuurlijk ga ik in Tokyo voor een podiumplek. Maar het belangrijkste voor mij is dat ik er alles aan heb gedaan om het beste uit mezelf te halen. Is het uiteindelijke resultaat dan geen medaille, dan kan ik daarmee in dat geval vrede hebben.” En: “De finale halen in Tokyo is normaal gesproken geen punt. Of ik moet door een blessure of ziekte niet op tijd in vorm zijn. Zoals met het oog op Rio het geval was. Die angst blijft me achtervolgen. Elke keer als ik hoofdpijn heb, hoe gering ook, ben ik bang dat het weer terugkomt zoals in die anderhalf jaar voor en rondom de Spelen toen. Maar als alles gewoon verloopt, dan heb ik een basisniveau waarmee ik normaal bij de beste acht behoor. In de finale is vervolgens alles mogelijk.”

Is Tokyo de afsluiting van zijn unieke topsportcarrière? “Ik ga er vanuit dat de Spelen van 2020 mijn laatste toernooi is. Zoals ik het nu zie, is het dan klaar.”

Ook als het goud wordt? Als het na het staan in Londen, het vallen in Rio weer staan wordt in Tokyo? De regerend wereldkampioen aarzelt: “Wellicht. Je weet het nooit. Misschien dat ik dan nog een jaar doorga. Maar ik merk wel dat het fysiek steeds zwaarder wordt. Laat ik me dus maar volledig richten op het WK dit jaar in Stuttgart en vervolgens de Spelen. Wat daarna, laat dat nu dan ook maar voor later zijn.”

Terug